موسسه ماه مهر

۲۳ آذر ۱۳۹۶

لذات و مخاطرات راه نو

files_magazinContents_312336big_95[328187c87c893f3486b07854ba6dd128].jpg
هلیا دارابی:نمایشگاه " سخن فارسی یونانی " : طرح زدن از میان دیوارها ، 20 دسامبر2010 در شهر آتن دریک فضای نمایشگاهی در منطقه Plaka برپا شده بود ، اکنون دو سال از آن زمان می گذرئ. در برنامه های این رویداد نشسات بحث و کفتگو ( روزهای15و16 دسامبر) و بازدید اختصاصی مجموعه داران( روز های 18و19دسامبر) نیز پیش بینی شده بود. امیر احمدی نیز در تاریخ بیست و دوم دسامبر کنفرانسی با موضوع معرفی هنر معاصر ایران برگزار کرد. این مجموعه شامل 20 نقاشی ،عکس و ویدئو از 8 هنرمند ایرانی ( آزاده اخلاقی –عکاس ،هما بذر افشان – نقاش ،نغمه اصلانی ،نقاش– بهار طاهری نقاش، علیرضا بشیر راد –نقاش ،مینو عمادی- نقاش ،نسیم پیر هادی و هدا کاشیها نقاش ) بود ، متن زیر به بهانه این نمایشگاه نوشته شده است که اکنون بازخوانی آن خالی از لطف نیست :

از حضور جدی جهانی هنر معاصر ایران امروز نزدیک به یک دهه می‌گذرد. در این مدت این هنر با ستایش‌ها، نقدها و دیدگاه‌های متنوعی مواجه شده، و جذابیت غریب‌نما و بومی‌اش به مرور به نفع خوانشی عمیق‌تر و واقع‌گرایانه‌تر کنار رفته است. امروز درباره نگاه یکسونگرانه و منفی غرب به خاورمیانه و ایران بسیار سخن رفته و کم‌کم هنرشناسان و کارگزاران هنری رویکرد محتاطانه‌تری در پیش گرفته، می‌کوشند تمایل به عناصر بومی سطحی و سهل الوصول را به نفع دیدگاه‌های عمیق‌تر و بیان‌های جهانشمول‌تر کنار نهند. 
هنرمندانی که آثارشان در این مجموعه به نمایش درآمده همگی در ایران زندگی می‌کنند و برای تحقق این نمایشگاه به طور خودجوش در کنار هم گرد آمده‌‌ و بر مبنای درونمایۀ مورد توافق خود، آثارشان را پدید آورده‌اند. آنان با تکیه بر تجربه روزمره و زیستۀ خویش، مباحث اجتماعی به‌ویژه در حوزه جنسیت را موضوع کار خود قرار داده‌‌اند و به شکاف بین زن و مرد و تلاش و اشتیاق زن ایرانی برای پل زدن بر این فاصله و کسب اختیارات اجتماعی بیشتر پرداخته‌اند. نگرش ایشان صادقانه، خلاقانه و به‌دور از گلایه است و از آنجا که تکیه بر خصایل بومی و وطنی و ویژه را گردن‌‌نهادن به خواست دنیای غرب برای دیدن تصویری متفاوت و غریب‌نما از هنر غیر غربی می‌دانند، ترجیح می‌دهند چنین نقابی را بر چهره نداشته باشند. ارائه توصیفی واحد برای ایشان دشوار است؛ همان‌طور که برای جریان متکثر، پیچیده و گریزندۀ هنر معاصر ایران نیز نمی‌توان بستر واحد و منسجمی متصور شد. 
بهار طاهری در تصویر خود از هویت زن معاصر ایرانی بر پوشش و پیوندهای نمادین و عملی آن تمرکز می‌کند. ترسیم زن‌هایی بدون سر و پا نقدی بر نوعی نگاه رایج مردانه به جنس زن به مثابه جنس دوم است. نقش‌های کاشی پس‌زمینه‌ای سنتی را نشان می‌دهد. از سوی دیگر، روحیات، آرزوها، افق‌ها و بلندپروازی‌های بسیار در همین نقش‌های رنگارنگ در پس‌زمینه یا لباس زن تصویر شده است. برآمدگی شکم زن و پروانه‌ای که در کنار او است، از زایش و دگردیسی و آغازی نو حکایت می‌‌کند. 
نقاشی‌های مینو عمادی گونه‌ای مسخ شدگی را به نمایش می‌گذارند. انسان‌هایی که زندانی یک اتاق‌اند، هیچ تلاشی برای تغییر شرایط زندگی‌شان نمی‌کنند و به تسلیم و انفعالی فاجعه‌بار تن در داده‌اند. درونخانۀ بسته و زندان‌وار استعاره از فضای خصوصی و اندرونی است که زن برای آن تعریف شده است، و نمایش چهره‌های مثله شده و هویت‌های چندپاره و شیزوفرنیک به جدالی اشاره می‌کند که در هر ایرانی همه‌روزه بر پاست؛ جدال بین آنچه هست و آنچه وانمود می‌کند. 
در کار هما بذرافشان خیال‌پردازی سهم اساسی دارد. محیط‌هایی که او خلق می‌کند به لحاظ نوع رنگ‌گذاری، بافت و مجموعاً برخورد بصری با ساکنان خود عجین شده‌‌اند. از سویی می‌توان تصور کرد که این محیط و پیرامون است که شرایط زندگی ساکنان را تعیین کرده و مسیر زندگی و شخصیت و خوی آنان را می‌سازد؛ از سوی دیگر به‌نظر می‌رسد که این محیط برساختۀ ذهنیت، عقاید و آمال و آرزوهای ساکنان آن است. 
بازگشت به گذشته و دوران کودکی در هنر معاصر ایران پدیده‌ای فراگیر است. ابهام در آینده، میل به جستن هویت، شناخت و جست‌وجوی روابط، مسیرها و راه‌حل‌ها، آنها را به مرور خاطره‌ها، آلبوم‌های عکس و سال‌های پیشین می‌کند. تجربه‌ای که غالبا توام با ابهام و آغشته به گرد نوستالژی در آثارشان جلوه می‌کند. آثار نسیم پیرهادی به این ویژگی مشخص‌اند. در آنها می‌توان همچنین پیوند با ادبیات معاصر ایران را بازیافت.
در برخورد هدا کاشیها با پیکر و هویت زنانه، نگاه رئالیستی بی‌طرفانه و صادقانه‌ای را شاهدیم که دقت و حساسیت یک مطالعه علمی را به نمایش می‌گذارد. به جز پیکرها عنصر دیگری در نقاشی وجود ندارد، بنابراین توجه اصلی بر ژست و پوشش‌شان متمرکز می‌شود، که عمدتاً نمونه‌هایی از سلیقه و خلاقیت فردی در انتخاب پوشش‌اند. پیکرها در کنار یکدیگر چیدمان شده‌‌اند، به‌گونه‌ای که ارتباطی مستقیم با محیط و بینندگان برقرار کرده، آنها را در میان خود و جزئی از گروه خود قرار دهند، و از طریق این مقایسه او را به توجه در ظاهر و پوشش خود وادار و از این زاویه به تعمق در حقایقی در زندگی خود هدایت کنند. 
آنچه در نقاشی نغمه اصلانی موج می‌زند تردید است. چهار زن امروزی ایرانی به‌وضوح در فضا شناورند و تردید و نگرانی در چهره‌شان آشکار است. پوشش و آرایش‌شان نشان می‌دهد دخترانی از قشر دانشجو یا کارمند از طبقه متوسط‌اند، قشری که عموماً مایل به حضور و مشارکت در جامعه است و برای این کار باید بر محدودیت‌ها و موانعی که خاص هر جامعۀ در حال گذار از زندگی سنتی به مدرن است، غلبه کند. در شرایطی که راه‌ها و انتخاب‌های از پیش تعیین شده فراوان‌تر و آسان‌تر به نظر می‌رسند، این دختران مایل‌اند راهی نو و غیر از آنچه همگان رفته‌‌اند را در پیش بگیرند.
علیرضا بشیری راد در پرداختی هزل‌آمیز، مخدوش شدن حریم‌ها، چه در زندگی خصوصی افراد و چه در محیط اجتماع را موضوع کار خود قرار داده است. او الگوهای آشنا و مکرر پوشش و شخصیت افراد را از محیط بی‌واسطه پیرامون خود انتخاب کرده، آنها را به‌نحوی بی‌پروا و عیان در ترکیب‌ها، همنشینی‌ها و روابطی نامتعارف قرار می‌دهد. 
تنها نمونۀ عکاسی در بین این هنرمندان آزاده اخلاقی است. او در عکس‌های صحنه‌سازی شد‌ه‌اش تمایل به ساختارشکنی در سطحی بنیادین دارد. با طرح مفهوم «دیگری بزرگ»، او نه تنها ساختارهای سنتی جامعۀ خویش، بلکه نگرش کلیشه‌ای و جبری دنیای غرب را به نقد می‌کشد. او که در مقام عضوی از اجتماع انسانی، بزرگ‌ترین سرمایه‌اش علم به این وضعیت است، لجوجانه می‌کوشد ساختارهای نمادین از پیش تعیین شده را نفی کند یا نادیده انگارد. در عرصۀ این جدال، او نگاه آمرانه و فلج‌کننده دیگری بزرگ را با نگاه مطمئن خویش پاسخ می‌دهد: «نیرومند‌ترین نگاه به چهره‌ی دیگری، نگاه سرد و بی‌حالت است.» 
سخن فارسی-یونانی تلاشی است برای ساختن پلی نو بین دو فرهنگ کهن که پیشاپیش پیوندهای بی‌شماری بین آنها برقرار است. این هنرمندان کوشیده‌اند به دور از کلیشه‌های قوم‌شناسانۀ متداولی که حول ایران و هنر ایرانی شکل گرفته، در سطحی بین‌المللی با جهان هنر تعامل کنند. این نمایشگاه دریچه‌ای است به فرهنگی مشحون از سنت که در بستری مرکب از رویدادهایی بسیار پیچیده و متکثر زندگی و تعامل با دنیای معاصر را تجربه می‌کند.