موسسه ماه مهر

۲۱ آذر ۱۳۹۶
files_events_542631850_x_400[854aa2cf9e18e11c84460a6aff5ab462].jpg

ارزش کپی سازی


ارزش کپی سازی

files_events_779380400_x_400[328187c87c893f3486b07854ba6dd128].jpg

شنبه ۳۰ شهریور ماه . ساعت ۱۸

با حضور صالح نجفی

ارزش کپی‌سازی در تاریخ نقاشی
بروگل و سقوط ایکاروس
«منظره همراه با سقوط ایکاروس» تابلوی مشهوری است به رنگ روغن روی بوم با ابعاد 112×5/73 سانتیمتر که مدت‌های مدید گمان می‌رفت اثر بزرگ‌ترین نقاش رنسانس فلاندری، پیتر بروگل پدر، است. اما پس از بررسی‌ها و آزمایش‌های دقیق در سال 1996، انتساب این تابلو به بروگل زیر سؤال رفت و امروزه عموماً گمان می‌برند که هنرمندی ناشناس با زبردستی کپی درخشانی از تابلوی اصل بروگل کشیده است. به احتمال قوی تابلویی که به دست ما رسیده نسخه‌ای است از تابلوی ارژینالی گم‌شده که شاید در دهه 1560 آفریده شده بود. مسأله این است که تابلویی که به‌عنوان یکی از آثار زیبا و تأمل‌برانگیز بروگل می‌شناسیم با رنگ روغن کشیده شده و حال آنکه دیگر نقاشی‌های روی بوم بروگل با رنگ لعابی خلق شده‌اند. تابلوی مورد بحث ما تا سال 1912 ناشناخته ماند. بعدها نسخة دیگری از این تابلو کشف شد که بر روی تخته بود. این تابلوی نویافته که عموماً به‌لحاظ کیفیت نازل‌تر شمرده می‌شود در 1953 در معرض دید عموم قرار گرفت. از آنجا که هیچ‌کس چیزی دربارة اصل این تابلو نمی‌داند، می‌توان خطر کرد و گفت ما با دو کپی از اصلی مواجهیم که شاید اصلاً وجود نداشته است.
بدین‌ترتیب با دو کپی از اصلی شاید ناموجود مواجهیم، با کپی‌هایی که ما را وا می‌دارند به تصور اصلی که هرگز از چند‌و‌چون واقعی‌اش آگاه نخواهیم شد. از این منظر، می‌توان گفت با کپی‌هایی سر و کار داریم که به شکل پارادوکس‌واری شرط وجود (فرضیِ) یک اصل‌اند. در این نشست می‌کوشیم به یاری این مثال از ارزش کپی‌هایی سخن بگوییم که یا برابرِ اصل‌اند یا چه بسا با ارزش‌تر از اصل‌اند. «سقوط ایکاروس» منسوب به بروگل هم به‌لحاظ «تم» و هم به‌لحاظ «ترکیب‌بندی» کمک می‌کند تا دری تازه به جهان بروگل بگشاییم: شاید در کنار هر مجموعة آثاری بتوان از یک کپی استثنایی سخن گفت که منطق حاکم بر کل آن مجموعه را عیان می‌کند.
از طرف دیگر، در مورد «سقوط ایکاروس» وجود دو کپی ابعاد دیگری از جهان فکری بروگل را نیز روشن می‌کند. اگر فرض کنیم کپی دوم (که در اواخر قرن 16 کشیده شده، یعنی حدود یک ربع قرن پس از مرگ بروگل) از روی کپی اول ساخته شده باشد، آنگاه می‌توان آن را واکنش «معوق» روح زمانة بروگل به شاهکاری تلقی کرد که بروگل می‌توانست خلق کند اما ترجیح داد خلقش را به شاگردان یا هواخواهانش بسپارد.